De journalistiek wordt ook wel beschouwd als de ‘vierde macht’. Ze heeft een controlerende functie op de politiek en andere machthebbers binnen het huidige economische systeem. Ook heeft de manier waarop de media over een onderwerp berichten, een sterke invloed op individueel en collectief handelen. De media-agenda bepaalt de publieke agenda, het wereldbeeld van miljoenen lezers, kijkers en luisteraars, welke oplossingen zij overwegen, en motiveert politici tot (klimaat)beleid wanneer zij brede maatschappelijke steun ervaren.

De media zijn de hoeders van betrouwbare informatie en steeds belangrijker nu desinformatie frequenter via sociale media en AI wordt verspreid. Maar ze zijn ook zelf vatbaar voor desinformatie. The UN Human Rights Council Advisory Committee heeft aangetoond dat desinformatie klimaatactie systematisch ondermijnt, en dat actoren met economische belangen bij vertraging de media misbruiken om deze informatie te verspreiden.

De vorm van ondermijning is over de jaren heen veranderd. Er wordt nu minder tijd besteed aan het aanvallen van de klimaatwetenschap en meer tijd aan subtielere vormen van vertraging – zogenoemde discourses of climate delay: vertragende narratieven die inactiviteit rechtvaardigen zonder klimaatwetenschap te ontkennen

De effectiefste, maar minst herkenbare van deze zijn economische vertragingsframes. Concepten zoals ‘concurrentiepositie’, ‘innovatiekracht’ en ‘simplificatie’ zijn voor iedereen aansprekend, voelen als ‘gezond verstand’, maar worden gebruikt als schild om economische groei en winstbejag boven regulering en klimaatbeleid te stellen.

Amerikaans onderzoek liet zien dat narratieven over economische kosten consequent de berichtgeving domineren boven frames over volksgezondheid of klimaatimpact. TNO bevestigt hetzelfde patroon in een kleine set krantenartikelen in Nederland: de berichtgeving over veranderingen in consumptie wordt gedomineerd door angstverhalen over de kosten van klimaatbeleid, niet over de kosten van nietsdoen. Echter, een systematische, omvangrijke inventarisatie van deze narratieven ontbreekt in de Nederlandse media.

Inenting tegen desinformatie nu voor het eerst getest op journalisten zelf

Recente ontwikkelingen in AI, en met name grote taalmodellen (LLM's), maakt deze inventarisatie nu op grote schaal mogelijk. Ook is inoculatie een bewezen strategie om weerbaarheid tegen desinformatie te vergroten; vooraf waarschuwen voor mogelijk nepnieuws en de actoren die hier belang bij hebben, evenals voorbeelden van misleidende argumenten, maakt mensen minder vatbaar voor misleiding. Alleen is deze inoculatie nooit getest op journalisten zelf.

In dit project willen de onderzoekers daarom een model ontwikkelen om automatisch vertragende narratieven in de media te detecteren, om vervolgens in samenwerking met journalisten een weerbaarheidstoolkit te ontwikkelen, om uiteindelijk de impact van deze interventie te meten door nogmaals de vertragende narratieven te inventariseren.