De Haven van Amsterdam (PoA) ondergaat momenteel een ingrijpende transformatie, waarbij de historische rol als knooppunt voor fossiele brandstoffen plaatsmaakt voor nieuwe functies op het gebied van hernieuwbare energie, waterstof en circulaire industrieën. Hoewel deze transitie essentieel is voor het behalen van de klimaatdoelstellingen en de EU Green Deal, leidt ze ook tot spanningen tussen economische ontwikkeling, ecologische belangen en stadsontwikkeling, met name in gebieden op het raakvlak tussen haven en stad. Tegelijkertijd is deze transitie afhankelijk van het watersysteem van de haven-stad-regio, met inbegrip van kanalen, waterwegen, sluizen, kademuren en infrastructuren die logistiek, industriële activiteiten en ecologische processen mogelijk maken.

Uitgaande van het watersysteem van PoA en het omliggende gebied onderzoekt het WoWPoA-project hoe duurzaamheidstransities zich ontvouwen binnen het complexe watersysteem van de haven-stad-regio, dat zowel als logistiek netwerk als ecologisch systeem wordt opgevat. In deze context is water niet alleen een medium voor transport en economische stromen, maar ook een cruciaal element dat de milieukwaliteit, ruimtelijke ontwikkeling en het dagelijkse stadsleven vormgeeft.

Hoe de energietransitie de relaties met het watersysteem (her)configureert

Het project onderzoekt hoe sociale actoren, bestuursregelingen en fysieke water- en industriële infrastructuren op elkaar inwerken om duurzaamheidstrajecten in de haven-stad-regio vorm te geven. Bijzondere aandacht gaat uit naar hoe machtsverhoudingen tussen belanghebbenden bij de waterwegen van PoA, bestaande industrieën en infrastructuur, en langdurige institutionele regelingen padafhankelijkheden creëren die de strategieën en het tempo van de energietransitie beïnvloeden. Het onderzoekt ook hoe de energietransitie de relaties met het watersysteem (her)configureert, bijvoorbeeld door nieuwe energiedragers (zoals waterstof), veranderende logistiek en opkomende druk op de waterkwaliteit en ecologische omstandigheden.

Met de PoA als casestudy combineert het project kwalitatieve interviews, betrokkenheid van belanghebbenden en participatieve workshopmethoden met actoren van de havenautoriteit, de gemeente, de industrie, waterbeheersinstellingen en het maatschappelijk middenveld. Deze samenwerkingsprocessen zijn gericht op het ontwikkelen van: (i) Een gedeelde visie op de toekomst van de haven-stad-regio en haar watersysteem, waarin de diverse perspectieven van belanghebbenden tot uiting komen; (ii) Conceptuele modellen die de huidige dynamiek van het haven-stad-ecosysteem weerspiegelen, inclusief belangrijke economische, ecologische en infrastructurele interacties; (iii) Identificatie van hefboompunten die collectieve actie, innovatie in bestuur en evenwichtigere duurzaamheidsresultaten kunnen ondersteunen.

Door academisch onderzoek en dialoog met belanghebbenden samen te brengen, streeft WoWPoA ernaar meer geïntegreerde en adaptieve benaderingen te ondersteunen voor het sturen van transities in haven-stad-regio's, waarbij rechtvaardige en duurzame ontwikkeling van de waterwegen in de PoA wordt bevorderd en tegelijkertijd economische welvaart in evenwicht wordt gebracht met ecologische veerkracht en stedelijke leefbaarheid.