We voelen de hitte steeds meer. Getroffen door een ongekend aantal hittegolven deze zomer werden temperatuurrecords verbroken (39,4 °C in Nederland!), terwijl enorme bosbranden onder meer in Frankrijk, Spanje en Griekenland honderdduizenden mensen uit hun huizen dreven. Elders kreeg Marokko in drie maanden tijd te maken met vier hittegolven, waarbij de temperatuur opliep tot 50 °C, en in Zuid-Korea vernietigde een recordhitte van 42,5 °C de oogst; boeren troffen daar aardappelen aan die in feite in de grond waren gekookt.

En dat bij een opwarming van de aarde van slechts 1,4 °C. Als we veel geloof hechten aan dergelijke prognoses, stevenen we af op ongeveer 2,6 °C tegen het einde van de eeuw bij het huidige beleid, wat zal leiden tot een wereld met klimaatextremen die ver buiten alles vallen wat de moderne samenleving ooit heeft meegemaakt. Het is moeilijk voor te stellen hoe iets dat lijkt op de huidige sociale, politieke en economische orde onder dergelijke druk stabiel zou kunnen blijven. In de onvergetelijke woorden van het IPCC: „Er is een snel kleiner wordende kans om een leefbare en duurzame toekomst voor iedereen veilig te stellen (zeer hoge mate van zekerheid)”.

Tegelijkertijd merkt het IPCC op dat „het streven naar een klimaatbestendige, duurzame wereld fundamentele veranderingen vereist in de manier waarop de samenleving functioneert, waaronder veranderingen in onderliggende waarden, wereldbeelden, ideologieën, sociale structuren, politieke en economische systemen, en machtsverhoudingen.”

Dit is een gigantische opgave. Vanuit het perspectief van wetenschappers en academici vereist het aanpakken hiervan (ten minste) twee dingen. Het vereist het doorbreken van disciplinaire grenzen die ons beletten het complexe geheel te overzien. We bevinden ons niet langer in een tijdperk waarin klimaatwetenschappers weinig aandacht schonken aan hoe maatschappelijke verandering tot stand komt, gedragswetenschappers dachten dat we onszelf met een „nudge“ van de ondergang konden redden, en economen droomden van optimale opwarmingsdoelstellingen. Maar de disciplinaire structuren die dergelijke blinde vlekken mogelijk maakten, zijn nog steeds aanwezig. We moeten deze afbreken, de grenzen tussen disciplines overschrijden en de intergenerationele strijd voor een leefbare aarde begrijpen vanuit het perspectief van complexe systemen.

Het vereist ook dat we uit de ivoren toren stappen en in dialoog gaan met praktijkmensen, waaronder beleidsmakers, activisten, journalisten, juristen, bankiers en technologen. Echt inzicht in systeemtransformatie vereist dat we er actief aan meewerken, en we kunnen maar beter de mouwen opstropen.

Het bevorderen van inter- en transdisciplinaire uitwisselingen

Er zijn onvoldoende platforms die een dergelijke inter- en transdisciplinaire uitwisseling bevorderen. Het toonaangevende evenement voor interdisciplinaire uitwisseling over complexe systemen is de Complex Systems Summer School van het Santa Fe Institute, die ik niet genoeg kan aanbevelen. Dit evenement en kortere evenementen in dezelfde geest, zoals de Winter Workshop on Complex Systems, hebben duurzaamheid echter niet als hun belangrijkste drijfveer. Toen we deze leemte opmerkten, hebben Adam Finnemann, Jonas Haslbeck, Karoline Huth en ik de koppen bij elkaar gestoken om te kijken wat we op dit gebied konden doen. Zo ontstond in 2024 de Amsterdam Complexity School on Climate Change (ACSCC).

De ACSCC brengt ongeveer 40 beginnende onderzoekers uit alle disciplines samen, evenals mensen die werkzaam zijn in het bedrijfsleven, bij ngo’s, in de beleidsvorming, de journalistiek en bij grassroots-organisaties, om uitdagingen op het gebied van klimaatverandering aan te pakken vanuit het perspectief van complexe systemen. De school is opgebouwd rond lezingen in de ochtend en projectwerk in de middag, en wordt georganiseerd door het Institute for Advanced Study. Zie hieronder het programma van de ACSCC 2026.

Een boeiende intellectuele reis

ACSCC is een boeiende intellectuele reis, waarbij deelnemers in de voetsporen treden van Alexander von Humboldt, die – net als vele inheemse kennistradities eeuwen vóór hem – de natuur en de samenleving zag als onderling verbonden onderdelen van een dynamisch, levend geheel. We moedigen deelnemers aan om even afstand te nemen van de dagelijkse sleur, weg van e-mails, deadlines en Zoom-gesprekken, en om groots te denken, intellectuele risico’s te nemen en zich volledig onder te dompelen in de ACSCC-ervaring.

Elk jaar doen we ons best om deelnemers inspirerende sprekers te bieden, variërend van wereldberoemde wetenschappers en onverschrokken journalisten tot legendarische grassroots-organisatoren en vooraanstaande politici, zoals hieronder te zien is.

Sprekers streven ernaar de helft van hun toegewezen tijd te gebruiken voor hun presentatie, en de andere helft te reserveren voor vragen. Het komt echter zelden voor dat ze het zo lang volhouden zonder dat er interessante vragen of alternatieve standpunten naar voren komen. Er worden altijd veel meer vragen, opmerkingen en discussiepunten aangekaart dan er tijd voor is tijdens de vraag-en-antwoordronde, en deze discussies lopen door tijdens de lunch, waar de sprekers meestal ook bij zijn. Veel lezingen zijn opgenomen en zijn te bekijken op het YouTube-kanaal van ACSCC.

Deelnemers vormen groepen en werken gedurende de middagen van de week samen aan een project. Eerdere projecten omvatten onder meer onderzoek naar discoursen over klimaatuitstel in de media; het in kaart brengen van feiten, desinformatie en lokale kosten van datacenters; het begrijpen hoe sociale macht sociale omslagpunten beïnvloedt; het ontwikkelen van een agentgebaseerd model voor de invoering van warmtepompen met een illustratief voorbeeld uit Zwitserland; het in kaart brengen van de diverse effecten van de superrijken op de klimaatcrisis; het in kaart brengen van de steunpilaren voor de fossiele brandstofindustrie; het bouwen van een webapp om burgers te helpen de koolstofvoetafdruk van dagelijkse activiteiten te begrijpen; het beter begrijpen van de impact van klimaatacties door beroemdheden zoals Taylor Swift; en een poëtische reflectie op solidariteit die verder reikt dan het ‘ik’ – een heroverweging van hoe we over de natuur praten en denken. Verschillende samenwerkingsverbanden en onderzoeksprojecten die tijdens ACSCC zijn gestart, zijn ook na afloop van de week voortgezet.

Een boeiende sociale reis

ACSCC is ook een boeiende sociale reis: een oefening in het opbouwen van een gemeenschap en het ontwikkelen van de voedende sociale banden die nodig zijn om de klimaat- en milieuvernietiging aan te pakken. Dit komt overal in het programma tot uiting, van de groepswerksessies in de middag tot de gezamenlijke lunches en de sociale evenementen ’s avonds (waaronder ons driegangen-vegetarisch diner). Deelnemers uit het buitenland verblijven samen in een hostel gelegen in een van de vele prachtige parken van Amsterdam.

Hoewel deelnemers vaak grote frustratie voelen over de huidige stand van zaken en een gebrek aan perspectief op hoe we verder moeten, biedt de ACSCC-ervaring – het samenzijn met zoveel gepassioneerde en gedreven mensen – nieuwe inzichten in hoe we de klimaatcrisis kunnen aanpakken en geeft het een hernieuwd gevoel van hoop dat we dit schip inderdaad nog kunnen keren. Het is nooit te laat, in de woorden van Greta Thunberg, om alles te doen wat we kunnen.

We vinden het belangrijk om ACSCC zo inclusief en betaalbaar mogelijk te maken. Het deelnamegeld bedraagt € 500 en is inclusief accommodatie, ontbijt, lunch en het gezelligheidsdiner. We verlenen ook vrijstellingen van het deelnamegeld aan mensen die financiële ondersteuning nodig hebben, en dankzij de genereuze bijdrage van het Institute for Advanced Study konden we tijdens de vorige editie een aantal reiskostenvergoedingen toekennen. In totaal hebben we 13 vrijstellingen van het deelnamegeld en 4 reiskostenvergoedingen toegekend. Alle organisatoren zijn vrijwilligers en runnen ACSCC zonder winstoogmerk.

De deelnemers komen uit vrijwel alle disciplines en bijna alle uithoeken van de wereld. We besteden veel zorg aan de selectie – in een proces dat meerdere dagen in beslag neemt – van degenen van wie wij denken dat ze het meest baat hebben bij ACSCC en die er het bijzondere evenement van maken dat het is. Het was geweldig om voormalige deelnemers op diverse conferenties weer te ontmoeten en met veel plezier terug te denken aan de week die we samen in Amsterdam hebben doorgebracht.

Volgende stappen

De Amsterdam Complexity School on Climate Change is elk jaar weer een absoluut hoogtepunt voor mij en de andere organisatoren. We zullen ervoor zorgen dat het evenement elk jaar blijft plaatsvinden en we zijn verheugd Maien Sachisthal en Shreyas Gadge te mogen verwelkomen ter versterking van het organisatieteam. Hoewel ik net ben begonnen als universitair docent aan de London School of Economics and Political Science, kijk ik ernaar uit om nog steeds betrokken te zijn bij de komende editie van de ACSCC. Ik denk er ook over na om iets soortgelijks in Londen te organiseren, dus houd het in de gaten!

Er komen ook spannende nieuwe mogelijkheden nu we de integratie van ACSCC met het bredere ecosysteem van het Institute for Advanced Study en SEVEN versterken. Houd dus zeker de openingsdatum voor aanmeldingen voor ACSCC in november in de gaten!